Bago Ilipat ang Basura at Magtayo ng Estrukturang Militar: Dapat Munang Panagutan ang Maaaring Masira

Ang usapin sa landfill: ang paglipat ng basura ay hindi katumbas ng paglutas sa problema ng basura

Batay sa mga ulat at pampublikong dokumento, matagal nang isinusulong ng pamahalaang lungsod ang plano para sa waste management facility sa Barangay Bahile. Noong 2021, iniulat na iminungkahi ng City Environment and Natural Resources Office ang pagdedeklara sa 5,119 ektarya ng Barangay Bahile bilang Caiholo Ecosystem Management Zone para sa materials recovery at iba pang pasilidad para sa pamamahala ng basura, humigit-kumulang 50 kilometro mula sa sentro ng lungsod at katabi ng military reservation.

Ayon naman sa public scoping document para sa proposed Environmental Management Facility Complex, sasaklaw ang proyekto sa humigit-kumulang 20 ektarya sa Sitio Caiholo, Barangay Bahile. Tinatayang nagkakahalaga ito ng anim na raan at labing-apat na milyon at 04/100 piso o ₱614.04 milyon, at aabutin ng humigit-kumulang apat na taon ang konstruksyon.

Kinikilala ng ELAC na kailangan ng Puerto Princesa ng ligtas, legal, at maayos na sistema ng pamamahala ng basura. Ngunit ang paglilipat ng residual waste sa mas malayong lugar nang walang malinaw, transparent, at independenteng assessment ng kasalukuyang landfill sa Sta. Lourdes ay maaaring lumikha ng bagong problema habang hindi pa nalulutas ang dati.

Dapat munang sagutin ng pamahalaang lungsod ang mahahalagang tanong. Ano ang tunay na kalagayan ng landfill sa Sta. Lourdes? Gaano pa katagal ang kapasidad nito? Ano ang panganib mula sa kalapit na abandoned mercury mine, na mismong nabanggit sa project scoping document bilang dahilan kung bakit maaaring hindi na angkop palawakin ang kasalukuyang landfill? Naubos na ba ng lungsod ang lahat ng paraan para sa waste reduction, segregation, composting, at materials recovery bago magpasiyang ilayo pa ang pagtatapunan ng residual waste?

Sa ilalim ng Republic Act No. 9003, dapat isaalang-alang sa pagpili ng lokasyon ng sanitary landfill ang land use plan ng lokal na pamahalaan, accessibility, epekto sa komunidad, yamang likas gaya ng aquifers, groundwater reservoirs at watersheds, kakayahang pinansyal, at ugnayan nito sa recycling at resource recovery projects. Kinakailangan din ng Environmental Compliance Certificate bago magtayo o magpalawak ng pasilidad para sa solid waste management.

Ibig sabihin, hindi lamang tanong kung maaari bang maging lokasyon ng landfill ang Bahile. Ang mas mahalagang tanong ay kung napatunayan na ba ng lungsod na ang paglilipat ng basura roon ang pinaka-ekolohikal, pinaka-makatwiran sa gastos, at pinaka-pananagutang opsyon.

Ang mas malayong landfill ay nangangahulugan ng mas maraming konsumo ng gasolina, mas mahabang biyahe ng trucks, mas malaking gastos sa maintenance, mas matinding epekto sa mga kalsada, at posibleng mas mataas na gastusin ng publiko sa transportasyon ng residual waste. Maaari rin nitong buksan ang panibagong procurement opportunities na nagkakahalaga ng daan-daang milyong piso. Dahil dito, kailangan ng mahigpit na safeguards laban sa aksaya, sobrang presyo, at impluwensiyang politikal.

Para sa mga komunidad sa Barangay Bahile na tumututol sa panukala, hindi ito simpleng usaping teknikal o polisiya. Ito ay tungkol sa kanilang lupa, kalusugan, kalsada, tubig, kabuhayan, at kinabukasan.

Ang military site sa West Coast: hindi dapat maging exemption ang depensa sa tungkuling pangkalikasan

Kinikilala ng ELAC ang lehitimong papel ng Armed Forces of the Philippines at Western Command sa pagtatanggol sa West Philippine Sea at sa teritoryo ng bansa. Mahalaga ang estratehikong papel ng Palawan, at tunay ang mga banta sa ating karagatan. Nakipagtulungan na rin ang ELAC sa navy personnel ng AFP, Coast Guard, at mga warden ng Tubbataha Reefs Natural Park sa paghuli at pag-usig sa mga Chinese poachers ilang taon na ang nakalipas.

Ngunit ang pambansang depensa ay hindi lisensya para isantabi ang pananagutang pangkalikasan.

Ang alalahanin ng ELAC ay hindi ang presensya ng isang military unit na may tungkuling tumulong sa pagprotekta sa West Philippine Sea. Ang alalahanin ay ang naiulat na pagpapatayo ng mga kalsada o support facilities sa isang bakawan o kagubatang lugar sa West Coast nang walang malinaw na pampublikong paglalantad ng ecological classification, legal status, at environmental value ng lugar.

Kung ang lugar ay iminungkahi bilang himpilan o paglalagyan ng isang military unit, nararapat pa ring malaman ng publiko: Anong uri ng lupa ang maaapektuhan? Ito ba ay bakawan, old-growth forest, secondary growth forest, coastal public land, lupaing ninuno, o bahagi ng ECAN zone? May isinagawa na bang biodiversity assessment, tree inventory, mangrove valuation, hydrological study, o social impact assessment? Nakonsulta ba nang makabuluhan ang mga komunidad na maaapektuhan?

Hindi maliliit na teknikalidad ang mga tanong na ito. Sa Palawan, itinatakda ng Republic Act No. 7611, o Strategic Environmental Plan for Palawan, na ang mga proyektong may epekto sa kalikasan at likas-yaman ng Palawan ay dapat nakaayon sa SEP framework at sa Environmentally Critical Areas Network (ECAN).

Maaaring may layuning pambansang seguridad ang isang military support site. Ngunit kung ang pagpapaunlad nito ay magdudulot ng pagputol ng kagubatan, pagkasira ng bakawan, pagbabago sa mga coastal system, o epekto sa access ng komunidad sa lupa at tubig, dapat itong mapag-aralan, mailahad sa publiko, at mabigyan ng kaukulang kompensasyon o mitigasyon kung hinihingi ng batas.

Ang bakawan ay hindi bakanteng lupa. Ang kagubatan ay hindi lupang walang silbi. Ang coastal ecosystem ay hindi espasyong naghihintay lamang ng kalsada. Ang mga ito ay life-support systems. Pinoprotektahan nila ang mga komunidad laban sa storm surge, sinusuportahan ang pangisdaan, nag-iimbak ng carbon, nagbibigay-tirahan sa wildlife, at nagpapanatili ng kabuhayan.

Para sa ELAC, malinaw ang usapin: ang pagtatanggol sa West Philippine Sea ay hindi dapat mangahulugan ng pagpapahina sa likas na depensa ng mga baybaying komunidad ng Palawan.

Panawagan ng ELAC

Hinihimok ng ELAC ang Pamahalaang Lungsod ng Puerto Princesa, DENR-EMB, PCSD, WESCOM, at iba pang kinauukulang ahensiya na kumilos nang may transparency, pag-iingat, at pananagutan.

Para sa panukalang paglilipat ng landfill, nananawagan ang ELAC ng buong pampublikong paglalantad ng assessment sa kasalukuyang landfill sa Sta. Lourdes: natitirang kapasidad, panganib sa kalikasan, pangangailangan sa rehabilitasyon, at mga alternatibo sa relokasyon. Dapat ding ilahad ng lungsod ang buong cost-benefit analysis ng pagdadala ng basura sa Bahile, kabilang ang konsumo sa gasolina, maintenance, emissions, epekto sa kalsada, pangmatagalang operasyon, at inaasahang gastos ng publiko.

Para sa naiulat na West Coast military development, nananawagan ang ELAC ng agarang paglalantad ng site classification, ECAN zone, land tenure status, environmental studies, permits, at mitigation plans. Kung may mga kalsada o estruktura nang naitayo, may karapatan ang publiko na malaman kung sakop ba ang mga ito ng kinakailangang environmental at land-use clearances.

Para sa dalawang usapin, dapat magkaroon ng makabuluhang konsultasyon sa mga apektadong barangay at komunidad—hindi simpleng pagpapaalam matapos magdesisyon.

Hindi kailangan ng Palawan ang development na itinatago ang tunay na halaga. Kailangan nito ng pamamahalang tapat sa trade-offs, maingat sa pondo ng bayan, gumagalang sa komunidad, at sumusunod sa batas.

Simple ang tanong sa harap natin: Bago ilipat ng pamahalaan ang basura, magtayo ng kalsada, o maglinis ng lupa, nakinig na ba ito, nag-aral, naglahad sa publiko, at nanagot sa kung ano ang maaaring mawala sa Palawan?

Hangga’t hindi nasasagot ang tanong na ito, naninindigan ang ELAC kasama ang mga komunidad na nananawagan ng katotohanan, pananagutan, at katarungang pangkalikasan.

Sama-sama nating panatilihing nakatayo ang mga kagubatan at bakawan ng Palawan, buhay ang ating katubigan, at karapat-dapat sa tiwala ng kasalukuyan at susunod na henerasyon ang ating mga institusyong pampubliko.